یادداشت مدیرمسئول: هادی بحرانی/ روزنامه‌نگار
امروز که بخش مهمی از زندگی مردم از خیابان به صفحه گوشی انتقال یافته است، آیا می‌توان همچنان جامعه را فقط در میدان‌های سنتی آن جست‌وجو کرد؟
روزی روزگاری، توپ که به میان کوچه می‌آمد، بچه‌ها دور هم جمع می‌شدند؛ تیم می‌بستند، رقابت می‌کردند، اختلاف پیدا می‌کردند و دوباره آشتی می‌کردند. کوچه فقط محل بازی نبود؛ میدان تجربه زندگی جمعی بود. بچه‌ها در همان بازی‌های ساده، همکاری، رقابت، دوستی و قواعد نانوشته اجتماع را می‌آموختند.
و اما امروزه بخش قابل‌توجهی از این تجربه، از کوچه و خیابان به صفحه گوشی‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال منتقل شده است. این تغییر، صرفاً جابه‌جایی ابزار سرگرمی نیست؛ نشانه‌ای از دگرگونی در شیوه زندگی و شکل‌گیری روابط اجتماعی است.
گذر جامعه…
تاریخ جوامع انسانی را می‌توان از منظر دگرگونی در شیوه تولید، ارتباط و سازمان زندگی اجتماعی مطالعه کرد. گذار از جامعه کشاورزی به جامعه صنعتی، تنها به معنای تغییر ابزارهای تولید نبود؛ این تحول، ساختار خانواده، مناسبات کار، الگوهای زندگی و روابط قدرت را نیز دگرگون کرد. با گسترش فناوری‌های ارتباطی و ظهور اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، بار دیگر با تحولی بنیادین مواجه شده‌ایم؛ تحولی که مرزهای ارتباطات انسانی را جابه‌جا کرده و شکل تازه‌ای از حضور اجتماعی را به وجود آورده است. ارتباطات روزمره، خریدوفروش، فعالیت‌های اقتصادی، سرگرمی، آموزش و حتی مشارکت در مسائل عمومی، بیش از گذشته به فضای مجازی وابسته شده است. در چنین شرایطی، دیگر نمی‌توان این فضا را صرفاً ابزاری در کنار سایر ابزارهای زندگی دانست. این فضا به بخشی از واقعیت اجتماعی تبدیل شده است؛ واقعیتی که شناخت آن، برای فهم جامعه معاصر ضروری است.
جامعه‌شناسی مردم‌مدار…
در کتاب «جامعه‌شناسی مردم‌مدار در کارزار عمل»، بر ضرورت فاصله گرفتن جامعه‌شناسی از انحصار در نظریه‌پردازی دانشگاهی و نزدیک شدن به مسائل و تجربه‌های واقعی مردم تأکید می‌شود. جامعه‌شناسی مردم‌مدار می‌کوشد میان دانش جامعه‌شناختی و زندگی روزمره مردم پیوند برقرار کند؛ از برج عاج نظریه‌پردازی فاصله بگیرد و در گفت‌وگو با جامعه، به شناخت مسائل و یافتن راه‌حل‌های اجتماعی کمک کند. اما پرسش اینجاست: در جامعه‌ای که بخش مهمی از روابط، تجربه‌ها و کنش‌های اجتماعی در فضای دیجیتال شکل می‌گیرد، میدان حضور جامعه‌شناسی مردم‌مدار کجاست؟ آیا همچنان باید جامعه را فقط در خیابان، محله، کارخانه و میدان‌های سنتی زندگی اجتماعی جست‌وجو کرد؟ یا باید پذیرفت که بخشی از میدان واقعی زندگی مردم، به پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتقل شده است؟ به نظر می‌رسد پاسخ به این پرسش، یکی از ضرورت‌های جامعه‌شناسی در عصر حاضر باشد.
جامعه‌شناسی مردم‌مدار و اجتماع دیجیتالی …
این تحول، ضرورت توجه به فضای مجازی را برجسته می‌کند. پلتفرم‌های دیجیتال امروز بخشی از میدان زندگی اجتماعی‌اند؛ جایی که افراد ارتباط برقرار می‌کنند، روایت می‌سازند، هویت خود را عرضه می‌کنند و درباره مسائل عمومی به گفت‌وگو و کنش می‌پردازند. فضای مجازی، جهانی جدا از جامعه نیست؛ امتداد و درهم‌تنیده با زندگی واقعی مردم است
.
از این منظر، جامعه‌شناسی مردم‌مدار باید بتواند هم در کوچه و محله و هم در فضای دیجیتال حضور داشته باشد؛ نه برای آنکه یکی را جایگزین دیگری کند، بلکه برای فهم جامعه‌ای که تجربه‌های اجتماعی‌اش در هر دو میدان شکل می‌گیرد. اگر قرار است جامعه‌شناسی به زندگی مردم نزدیک بماند، باید تغییر میدان‌های زندگی را نیز جدی بگیرد؛ زیرا جامعه را نمی‌توان با نادیده گرفتن بخشی از جایی که مردم در آن زندگی می‌کنند، به‌درستی شناخت.
